Parlais (Isparta, Eğirdir, Barla) Antik Kentinin Çevresel Arkeoloji Yaklaşımı Çerçevesinde Mekânsal Analiz ve İstatistik Yöntemler ile Araştırılması

 

PARLAIS (ISPARTA, EĞİRDİR, BARLA) ANTİK KENTİNİN ÇEVRESEL ARKEOLOJİ YAKLAŞIMI ÇERÇEVESİNDE

MEKÂNSAL ANALİZ VE İSTATİSTİK YÖNTEMLER İLE ARAŞTIRILMASI (TUBİTAK 1001)

Prof. Dr. Fikret ÖZCAN 

Proje Tarihleri: 01.11.2021- 01.11.2023

Proje Özeti:

Parlais Projesi, Isparta ili Eğirdir ilçesine bağlı Barla yerleşimi çevresinde lokalize edilen Parlais antik kentinin Roma İmparatorluk Dönemi’ndeki tarihsel, coğrafi ve stratejik önemini çevresel arkeoloji, mekânsal analiz ve istatistiksel yöntemler aracılığıyla araştırmayı amaçlayan disiplinler arası bir çalışmadır. TÜBİTAK 1001 programı kapsamında 121K361 proje numarasıyla yürütülen çalışma, Prof. Dr. Fikret Özcan’ın yürütücülüğünde 2021- 2023 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Projenin temel araştırma sorusu, Parlais’in Augustus Dönemi’nde Galatia Eyaleti içerisinde Pisidia Bölgesi’nde kurulan Roma İmparatorluk kolonileri arasında neden seçildiğidir.

Roma İmparatorluk Dönemi’nde Pisidia Bölgesi, askerî, idarî ve stratejik nedenlerle Roma’nın Anadolu’daki kolonizasyon politikaları açısından önemli bir alan hâline gelmiştir. Augustus tarafından emekli Roma askerlerinin yerleştirilmesi amacıyla bölgede beş koloni kenti seçilmiş, Parlais de bu kentlerden biri olmuştur. Ancak Parlais, literatürde uzun süre diğer Pisidia koloni kentleri arasında daha az önemli bir yerleşim olarak değerlendirilmiştir. Özellikle B. Levick’in Parlais’i koloniler arasında “en önemsiz” kent olarak nitelendiren yaklaşımı, sonraki araştırmalarda etkili olmuş ve kente ilişkin genel algıyı belirlemiştir. Günümüzde Parlais’e ait arkeolojik kalıntıların belirgin biçimde görünür olmaması, epigrafik ve nümizmatik verilerin sınırlı ya da yeterince değerlendirilmemiş olması da bu görüşün güçlenmesine neden olmuştur.

Parlais Projesi, söz konusu yaygın kabulü yeniden sorgulamakta ve kentin Roma kolonisi olarak seçilmesini yalnızca görünür arkeolojik kalıntılar üzerinden değil, çevresel, coğrafi, ekonomik, askerî ve kültürel verilerle birlikte ele almaktadır. Bu yönüyle proje, Parlais’in tarihsel konumunu açıklamak için geleneksel arkeolojik yöntemlerin yanı sıra coğrafi bilgi sistemleri, uzaktan algılama, jeofizik, jeoloji, tektonik araştırmalar, görünürlük analizleri, antik yol güzergâhlarının tespiti ve nümizmatik istatistikler gibi çok yönlü yöntemlerden yararlanmıştır. Böylece kent ve çevresi, yalnızca bir yerleşim alanı olarak değil, doğal çevresi, ulaşım bağlantıları, savunma olanakları, tarımsal potansiyeli ve bölgesel ilişkileriyle birlikte bütüncül bir peyzaj içerisinde değerlendirilmiştir.

Projenin özgün değeri, Parlais gibi arkeolojik kalıntıları günümüzde sınırlı biçimde izlenebilen bir antik kentin araştırılmasında disiplinler arası veri üretim ve değerlendirme modelini önermesidir. Büyük bütçe ve uzun süre gerektiren kazı çalışmalarının her zaman mümkün olmadığı durumlarda, yüzey araştırmaları, mekânsal analizler ve bilimsel ölçüm teknikleriyle anlamlı sonuçlara ulaşılabileceği gösterilmiştir. Bu bakımdan Parlais Projesi, yalnızca belirli bir antik kentin tarihsel sorunlarına yanıt aramakla kalmamakta, aynı zamanda benzer nitelikteki antik yerleşimlerin araştırılması için uygulanabilir bir yöntemsel çerçeve de sunmaktadır.

Sonuç olarak proje, Parlais’in Roma İmparatorluk kolonileri arasındaki yerinin yeniden değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır. Elde edilen veriler, kentin sanılandan daha önemli bir tarihsel, coğrafi ve stratejik role sahip olabileceğini göstermektedir. Parlais’in çevresel ve mekânsal bağlamda incelenmesi, bölgenin antik dönem yerleşim dinamiklerini anlamaya yardımcı olmakta; aynı zamanda kültürel mirasın korunması, tanıtılması ve kırsal turizm potansiyelinin geliştirilmesi açısından da önemli sonuçlar ortaya koymaktadır.