Klazomenai Sikkeleri (TÜBİTAK 3005 - 224K485)

 

KLAZOMENAİ SİKKELERİ (TÜBİTAK 3005 - 224K485)

Prof. Dr. Hüseyin KÖKER

 

Proje tarihleri: 25.04.2025- 25.11.2025
Proje özeti:
Klazomenai (Urla) Ionia bölgesinin önemli bir liman kentidir. Kent MÖ 6. yüzyılda sikke darbına başlamış ve MS 3. yüzyılda da sikke darbını sonlandırmıştır. Kentin ilk sikkelerini MÖ 6. yüzyıla tarihlenen elektron seriler oluşturmaktadır.

Kent MÖ 5. yüzyılda elektron sikke darbını bırakarak gümüş sikke darbına başlamış ve bunu MÖ 1. yüzyıla kadar da sürdürmüştür. MÖ 4. yüzyıldan itibaren de bronz sikke darbı yapan kent bu sikkeleri yine MÖ 1. yüzyıl sonuna kadar darp etmeye devam etmiştir. Roma İmparatorluk Dönemi ile birlikte kent sikke basımına devam etmiş ve sadece bronz şehir sikkeleri darp etmiştir.

Klazomenai kenti sikkeleri üzerine yapılan çalışmaların hiç birisi kent sikkelerini bütünlüklü olarak ele almamıştır. Bir başka deyişle Klazomenai darphanesini tüm dönemleri bağlamında top yekûn değerlendirmemiştir. 1920li yıllardan bu yana yapılan çalışmalarda özellikle kentin Klasik ve Hellenistik dönem gümüş sikkeleri az sayıdaki çalışmada ele alınmıştır. Öte yandan Arkaik-Klasik-Hellenistik dönem sikkelerini tek bir çalışma ele alarak incelemiştir ki bu çalışma 1960lı yıllarda yapılan bir doktora çalışmasıdır. Ayrıca, kazılarda ele geçen ve sahte oldukları birkaç çalışmayla dile getirilen elektron sikkelere ilişkin de şimdiye kadar, bunların sahte olup olmadıklarına yönelik herhangi bir arkeometrik analiz çalışması da yapılmamıştır. Dahası, kentte sürdürülen kazıların da sadece bir sezonunda (1921 yılı buluntuları) ele geçen sikkeler araştırma konusu olmuşken, günümüzde de devam eden kazılarda ele geçen yaklaşık 1000 adet sikke herhangi bir çalışmaya konu olmamıştır. Kent numismatiği bağlamında bir başka eksiklik ise kentin Roma İmparatorluk Dönemi şehir sikkelerinin şimdiye kadar herhangi bir çalışmaya konu olmamasıdır.

Bu projeyle Klazomenai kazılarında ele geçen sikkeler, yurtiçi müze koleksiyonlarında ile müzayede satış kataloglarında yer alan Klazomenai sikkeleri ile yurt içi ve yurtdışı müze ve enstitü koleksiyonları ile müzayede satış kataloglarında yer alan Klazomenai’nin Roma Dönemi şehir sikkeleri ele alınarak bunların kataloğu (kazı sikkeleri ve Arkaik-Klasik-Hellenistik Dönem ile Roma İmparatorluk Dönemi şehir sikkeleri olmak üzere iki ayrı katalog) oluşturulacak ve elde edilen tüm bu veriler numismatik yöntemlerle değerlendirilecektir. 

Kentte yürütülen kazılar sonucu elde edilen arkeolojik ve numismatik verilerin, konteksti ile birlikte değerlendirildiğinde, özellikle kentin Klasik ve Hellenistik Dönem bronz sikkelerinin tarihlendirilmesi için yeni veriler sunacağına hiç şüphe yoktur. Ayrıca, projede 1989 yılında kazıda bulunan 10 adet elektron sikkeden sahte oldukları düşünülen 8 adet elektron sikkenin metal analizinin yapılarak sikkelerin sahte olup olmadıklarının tespiti de yapılacaktır, ki gerçek oldukları düşünülen 2 adet elektron sikkenin de analizi yapılarak diğerleriyle karşılaştırılacaktır. Ayrıca, yine kazılarda ele geçen 10 adet Atina ve 10 adet de Klazomenai gümüş sikkesinin analizleri yapılacaktır. Böylece Atina sikkelerinin daha önce yapılan XRF analizleriyle karşılaştırma fırsatı elde edilecek ve farklar veya ortak noktalar saptanabilecektir. İkinci olarak da ilk defa Klazomenai sikkelerinin XRF analizleri bir çalışma konusu olacaktır. Bu bağlamda Klazomenai gümüş sikkelerinin metal alaşım oranları tespit edilebilecek ve diğer çağdaş kentler ile karşılaştırılabilecektir. Öte yandan, her bir dönemi ve sikke serisini kendi içinde değerlendirerek sikkelerin basımında kullanılan kalıp sayılarının kalıp karşılaştırması yöntemiyle saptanmasıyla kentin sikke bastığı dönemlerdeki sikke üretim hacmine ilişkin değerlendirmede bulunulabilecektir. Dahası, kazılarda ele geçen sikkeler bağlamında söz konusu dönemlerde kentteki sikke dolaşımı da saptanabilecektir. Tüm bunlar kentin ekonomik gücü ve kentteki ekonomik hareketliliğe ilişkin önemli bir veri sağlayacaktır. Son olarak da Roma İmparatorluk dönemi şehir sikkelerinin değerlendirilmesi, kentin söz konusu dönem numismatiği açısından bir ilk çalışma olacaktır ve böylece hem kent hem de bölge numismatiği için önemli bir eksiği tamamlayacaktır. Bu çalışmayla aynı zamanda söz konusu dönem sikkelerinin arka yüzlerinde görülen tanrı/tanrıça betimleri diğer arkeolojik ve epigrafik verilerle birlikte değerlendirilerek kentteki kültlere yani inanç sistemine de ışık tutulacaktır.